Gia đình nghệ nhân Nguyễn Hữu Hoa giữ lửa nghề làm tranh Đông Hồ

Gia đình nghệ nhân Nguyễn Hữu Hoa

 giữ lửa nghề làm tranh Đông Hồ

                                                           Nguyễn Hoàng Lan

Gia đình luôn là nơi lưu giữ và truyền trao những giá trị văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác. Trong dòng chảy ấy, tranh dân gian Đông Hồ không chỉ là một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc của dân tộc mà còn là câu chuyện về những gia đình đã nhiều đời gắn bó với nghề truyền thống của cha ông.

Ra đời từ khoảng thế kỷ XVI tại làng Đông Hồ (Thuận Thành, Bắc Ninh), nghề làm tranh dân gian Đông Hồ từng phát triển rực rỡ, gắn liền với đời sống của cư dân đồng bằng Bắc Bộ, đặc biệt vào mỗi dịp Tết đến xuân về. Từ những tờ giấy Điệp óng ánh, màu sắc được chế tác từ nguyên liệu thiên nhiên và kỹ thuật in khắc gỗ thủ công độc đáo, các nghệ nhân đã tạo nên những tác phẩm phản ánh đời sống, phong tục, tín ngưỡng và khát vọng của người Việt. Không chỉ mang vẻ đẹp thẩm mỹ, tranh Đông Hồ còn gửi gắm những bài học về đạo đức, lối sống và tình cảm gia đình. Hình ảnh gà mẹ quây quần bên đàn con trong bức Gà mẹ và đàn con gợi lên sự chở che, yêu thương và gắn bó giữa các thế hệ. Trong khi đó, bức Đàn lợn âm dương với những chú lợn béo khỏe mang xoáy âm dương tượng trưng cho sự sung túc, sinh sôi và hạnh phúc. Những hình ảnh bình dị ấy đã trở thành biểu tượng quen thuộc của mái ấm Việt qua nhiều thời kỳ: từ những bức “tranh lá mít” nhỏ gọn treo trên vách đất của ngôi nhà xưa đến những tác phẩm được lồng khung, bồi mành tre trong không gian sống hiện đại.

Cùng với quá trình đô thị hóa và sự thay đổi trong nhu cầu thưởng thức nghệ thuật, nghề làm tranh Đông Hồ đã trải qua nhiều thăng trầm. Từ chỗ cả 17 dòng họ trong làng đều làm tranh, đến nay chỉ còn hai dòng họ tiếp tục theo nghề; nhiều kỹ thuật truyền thống đứng trước nguy cơ thất truyền. Việc tìm kiếm nguồn nguyên liệu tự nhiên, nâng cao giá trị kinh tế cho sản phẩm, thu hút lớp trẻ kế nghiệp và thích ứng với đời sống đương đại vẫn là những thách thức không nhỏ. Trong bối cảnh ấy, một số gia đình vẫn âm thầm vun đắp và gìn giữ nghề tổ. Tiêu biểu là gia đình nghệ nhân Nguyễn Hữu Hoa và nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Oanh, những người đã dành nhiều tâm huyết để bảo tồn kỹ thuật làm tranh truyền thống, sưu tầm ván khắc cổ, truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ và đưa tranh Đông Hồ đến gần hơn với công chúng trong nước cũng như quốc tế. Sự tiếp nối giữa các thế hệ trong gia đình nghệ nhân chính là một trong những yếu tố quan trọng góp phần duy trì sức sống của di sản hôm nay.

Những bức tranh Đông Hồ về tình cảm gia đình, đời sống thường nhật và ước vọng bình dị của người dân không chỉ là di sản nghệ thuật quý báu mà còn phản ánh những phẩm chất đã làm nên bản sắc văn hóa Việt Nam. Và cũng như chính nội dung của những bức tranh ấy, các gia đình nghệ nhân vẫn đang từng ngày tiếp nối truyền thống, lan tỏa tinh hoa của nghề tranh Đông Hồ đến cộng đồng, góp phần gìn giữ một phần hồn cốt văn hóa dân tộc cho mai sau.

Vợ chồng nghệ nhân Nguyễn Hữu Hoa

chụp ảnh lưu niệm với thủ tướng Lý Cường và thủ tướng Phạm Minh Chính.

Vợ chồng nghệ nhân Nguyễn Hữu Hoa

 hướng dẫn Bà Đào Hồng Lan Bộ trưởng Bộ Y tế in tranh. 

Vợ chồng nghệ nhân Nguyễn Thị Oanh tặng tranh Thủ tướng Thái Lan.

Vợ chồng nghệ nhân Nguyễn Hữu Hoa hướng dẫn Đai sứ Timor Leste in tranh.